دعوای خلع ید چیست و نیازمند چه مدارکی است؟

موضوع دعوای خلع ید تنها اموال غیر منقول است. منظور از اموال غیر منقول اموالی هستند که جا به جایی آنها بدون آنکه به خودشان یا محلشان آسیبی نرسد ممکن نیست. زمین اصلی ترین نوع مال غیر منقول است، که به عنوان غیر منقول ذاتی هم شناخته می شود. منزل، مغازه، مسجد، باغ، آپارتمان و … نیز به اعتبار نصب بودن آنها بر روی زمین از اموال غیر منقول بشمار می روند. معدن، چاه و غار نیز برخی دیگر از اموال غیر منقول هستند. برای طرح دعوا در مورد مالکیت اموال منقول، مثل ساعت و خودرو به جای دعوای خلع ید، می توان دعوای استرداد مال یا دعوای الزام به تحویل مطرح نمود.
دعوای خلع ید تنها توسط مالک یا قائم مقام او قابل طرح است. همانطور که ملاحظه کردید، این دعوا یک دعوای مبتنی بر مالکیت است. منظور از قائم مقام مالک نیز کسی است که قانوناً یا به موجب قرارداد، نمایندگی و وکالت مالک را بر عهده داشته باشد. وکیل دادگستری، ولی، قیم و امین از جمله افرادی هستند که ممکن است نمایندگی مالک را در طرح دعوای خلع ید بر عهده داشته باشند.
برای طرح دعوای خلع ید، تصرف خوانده باید برای دادگاه اثبات گردد. همچنین غیر قانونی و غیر مجاز بودن تصرف مزبور نیز باید اثبات شود. منظور از غیر قانونی بودن تصرف این است که غاصب بر خلاف رضای مالک بر مال استیلا پیدا کرده باشد. غیر قانونی بودن تصرف ممکن است از ابتدا باشد، یا تصرف در ابتدا قانونی بوده ولی در ادامه غیر قانونی شده باشد. به عنوان مثال در عقد اجاره تصرفات مستاجر تا خاتمه یافتن مدت عقد، قانونی است. ولی اگر با وجود پایان زمان اجاره، مستاجر همچنان به تصرفات خود ادامه دهد، این تصرفات غیر قانونی است و مالک می تواند بر علیه وی دعوای خلع ید اقامه کند.